Seksin tehlikeli yanları!

Cinsel yolla bulaÅŸan hastalıklar çağımızın önemli saÄŸlık sorunları arasında yer alıyor.  Günümüzde özellikle gençlerde birden fazla cinsel partnerin bulunması ve korunmasız cinsel iliÅŸki yaÅŸanmasına oldukça sık rastlanıyor. Orta ve ileri yaÅŸtaki kiÅŸiler de cinsel yolla bulaÅŸan hastalıkları gençlik dönemine özgü sayıyor ve korunmalı cinsel iliÅŸkiye gereken önemi vermiyor.  Oysa cinsel yolla bulaÅŸan hastalıklar birden çok cinsel partneri bulunan genç jenerasyonda fazla olsa da çok daha ileri yaÅŸlarda da ortaya çıkabiliyor. Cinsel yolla bulaÅŸan hastalıkların bu kadar önemli olmasının sebebi bu hastalıkların sadece genital bölgelerle sınırlı kalmaması, kısırlık, dış gebelik, kanser veya düşük gibi baÅŸka saÄŸlık problemlerine de yol açması hatta anneden bebeklere de geçiÅŸ göstermesidir. Bu nedenle cinsel yolla bulaÅŸan hastalıklardan korunmak, ÅŸikayetler ortaya çıktığında acilen tedavi olmak çok önemlidir.  Peki cinsel yolla bulaÅŸan hastalığınız olduÄŸunu nasıl anlarsınız ve hangi adımları izleyerek tedavi planına ulaşırsınız?

BÄ°RÄ°NCÄ° SEBEP KORUNMASIZ CÄ°NSEL Ä°LÄ°ÅžKÄ°

Cinsel yolla bulaÅŸan hastalıkların en önemli nedeni korunmasız cinsel iliÅŸkidir.  Korunmanın buradaki anlamı doÄŸum kontrol yöntemleri deÄŸildir.  Basitçe prezervatif kullanarak cinsel iliÅŸkiye girilmesidir.  Öncelikle ÅŸunu belirtelim: Ne kadar çok cinsel partneriniz olursa o kadar fazla risk altındasınız.  Ayrıca tek partneriniz bile olsa bazı enfeksiyonlar vücutta belirti vermeden uzun süre kaldığından bu enfeksiyonlara yakalanabilirsiniz.  Korunmasız cinsel iliÅŸki dışında cinsel yolla bulaÅŸan hastalıkları kapabileceÄŸiniz yollar da var.  Kan veya kan ürünleriyle temas ve nakiller yoluyla da bu hastalıklar bulaÅŸabilir.  Ayrıca tedavisi yapılmamış cinsel yolla bulaÅŸan bir hastalığı olan hamile kadınların, doÄŸum öncesi veya hemen doÄŸum sonrası dönemde, bebekleri de risk altındadır.  HIV enfeksiyonu, hepatit B, sifiliz (frengi), gonore (bel soÄŸukluÄŸu), herpes ve klamidyoz adı verilen hastalıklar gebelik süresince veya doÄŸum sırasında anneden bebeÄŸine bulaÅŸabilir. 

EN SIK GÖRÜLEN CİNSEL YOLLA BULAŞAN HASTALIKLAR

Bugün için 40′dan fazla cinsel yolla bulaÅŸan hastalık bilinmektedir. En sık rastlanılanları:
• HIV enfeksiyonu (AIDS )
• Hepatit B
• Bel soÄŸukluÄŸu (Gonore)
• Frengi (Sifiliz)
• Klamidya
• Kandidiyazis
• Trikomoniyazis
• YumuÅŸak ÅŸankır
• Granuloma inguinale
• Genital herpes
• Lenfogranuloma venerium

GENEL BELÄ°RTÄ°LER NELERDÄ°R?

Cinsel yolla bulaÅŸan hastalıklarda belirtiler ortaya çıkması için bir kuluçka süresi gerekir.  Bu süre hastalıktan hastalığa farklılık gösterir.  Bazı hastalıklarda hiçbir belirti de çıkmayabilir.  Bu durum özellikle tehlikelidir. Çünkü hastalığı olduÄŸunu fark etmeyen kiÅŸi korunmasız cinsel iliÅŸki yaÅŸayarak hastalığını diÄŸer partnerlerine de bulaÅŸtırabilir. 

• Ä°drar yaparken yanma, acıma, sık sık idrara gitme
• Peniste, vajinada, makatta veya ağızda yaralar, siÄŸiller ve içi su dolu kabarcıklar oluÅŸması
• Penis, vajina veya makattan akıntı olması.( Bu akıntı su gibi, süt gibi, beyaz, sarımtırak veya yeÅŸil olabilir ve kokusu normal vajina akıntısından farklıdır.)
• Kasık kıllarında, makatta veya vajina etrafında kalıntı
• Kasıklarda ÅŸiÅŸkinlikler ve bezeler
• Yumurtalıkların birinde veya her ikisinde aÄŸrı
• Karnın alt bölümünde aÄŸrı
• Cinsel iliÅŸkiden sonra kanama

Cinsel yolla bulaşan hastalıklarda bu belirtilerden biri ya da birkaçı beraberce görülebilir, ancak bunlar başka hastalılara da bağlı olabilirler. Tanı konması ve tedavi için cinsel yolla bulaşan bir hastalıktan şüphelendiğinizi söyleyerek doktora gitmelisiniz.

ÖNLEMEDE İSTİKRAR TEDAVİDE ACİLİYET

Cinsel yolla bulaÅŸan hastalıklardan korunmak için yapabileceÄŸiniz en doÄŸru önleme stratejisi güvenli seksi tercih etmektir.  Cinsel partnerinizi tanımanız, nasıl korunacağınıza karar vermeniz, ÅŸikayetiniz olduÄŸunda tedavi olana kadar birliktelikten kaçınmanız önemlidir.  Özellikle prezervatif kullanımı konusunda daha çok bilgi sahibi olmaya çalışmalısınız. Burada en önemli noktalardan biri cinsel yolla bulaÅŸan hastalığınız olduÄŸundan şüphelendiÄŸinizde hemen doktora baÅŸvurmanızdır.  Doktorunuz cinsel yolla bulaÅŸan bir hastalığınız olup olmadığını anlamak için sizi muayene edecek, penis veya vajina akıntılarından örnekler alacak, özel laboratuar testleriyle tanınızı kesinleÅŸtirecektir.  Bir diÄŸer önemli nokta da mutlaka eÅŸinizle birlikte muayene ve tedavi olmanızdır.  Cinsel iliÅŸkide bulunan herkeste cinsel yolla bulaÅŸan hastalıklar görülebilir.  Bu hastalıklar, cinsel eÅŸlerden sadece birinin saÄŸlık sorunu deÄŸildir. Cinsel yolla bulaÅŸan bir hastalığınız varsa bunu eÅŸinize bulaÅŸtırmanız an meselesidir.  Siz ve eÅŸiniz birbirinize sadık olsanız bile bu tür bir enfeksiyonla karşılaÅŸabilirsiniz çünkü bazı enfeksiyonlar vücutta belirti vermeden kalabilirler. Ancak ne kadar çok cinsel eÅŸiniz olursa o kadar fazla enfeksiyon alma riskiniz olur. AÅŸağıda cinsel yolla bulaÅŸan hastalıklardan bazıları ile ilgili kısa bilgiler bulacaksınız.  Bu bilgiler bu hastalıkların nasıl sadece cinsel organlarınızı deÄŸil tüm vücudunuzu etkileyebileceÄŸini daha kolay anlamanızı saÄŸlayacaktır.  EÄŸer siz de bu ÅŸikayetlerden yakınıyorsanız vakit kaybetmeden doktorunuza baÅŸvurmayı ve hemen tedaviye baÅŸlamayı düşünmelisiniz.

KLAMİDYA KISIRLIĞA YOL AÇABİLİR

Klamidya genital bölgenizi etkileyen ve cinsel iliÅŸki ile geçen bakteriyel bir enfeksiyondur.  Klamidya enfeksiyonu baÅŸladıktan bir süre sonra bazı kiÅŸilerde hafif bir aÄŸrı ve akıntı oluÅŸabilir.  Ä°drar yaparken yanma, penis veya vajinadan akıntı hastalığın genel belirtileridir. Kadınlarda alt karın bölgesinde aÄŸrı, cinsel iliÅŸki sırasında aÄŸrı, âdet haricinde kanama da görülebilir. Ancak ne yazık ki Klamidya enfeksiyonu çoÄŸu kiÅŸide belirti vermez.  Bu hastalık tedavi edilmediÄŸi takdirde ise ciddi komplikasyonlara yol açabilir.  Bunlar arasında HIV dahil diÄŸer cinsel yolla bulaÅŸan hastalıklara yatkınlık, kadınlar tüp ve diÄŸer genital organlarda kısırlığa kadar giden komplikasyonlar, kronik aÄŸrı ve erkeklerde prostat enfeksiyonları sayılabilir. Klamidya enfeksiyonunuz olup olmadığını anlamanın tek yolu test yaptırmaktır. Klamidya çok yaygın olduÄŸundan ve genelde belirtileri geç fark edildiÄŸinden kendinizi saÄŸlıklı hissetseniz bile test yaptırmanız faydalıdır. Test idrarda, penis veya vajinadan alınan salgı örneÄŸinde uygulanabilir. Daha sonra doktorunuzun tavsiyesi doÄŸrultusunda tedaviniz yapılır.

GENİTAL HERPES UÇUK YAPAR

Genital Herpes hem kadında hem de erkekte çok sık görülen ve aşırı bulaşıcı bir hastalıktır.  Bu hastalıkta Herpes Simplex virüsü genital bölgede uçuklar oluÅŸturur.  Uçuklar vajina ve penis çevresinde, anüs civarında, bacaklarda küçük sivilce veya kabarcıklar ÅŸeklinde görülür.  Bu cilt lezyonları ülserleÅŸebilir, kabuklanıp, yenileri oluÅŸabilir. ÃœlserleÅŸen yaralardan akıntı veya kan gelebilir. Kaşıntı, karıncalanma hissi ve kasık, bel, bacak aÄŸrıları bu lezyonlara eÅŸlik edebilir.  AteÅŸ, baÅŸ ve kas aÄŸrıları da yakınmalar arasındadır. Sorun bununla da bitmez. Bazı kiÅŸilerde bu yaralar iyileÅŸtikten haftalar hatta yıllar sonra herpes virüsü tekrarlar.  Stres, regl dönemleri, zayıf bir bağışıklık sistemi, sistemik hastalık, cerrahi iÅŸlemler ve aşırı yorgunluk durumlarında herpes virüsü tekrar uçuk yapabilir.  Bir baÅŸka sorun da genital uçuÄŸu olan bir anne doÄŸum sırasında bu problemi bebeÄŸe de bulaÅŸtırabilmesidir.  UçuÄŸu tamamen iyileÅŸtirecek bir tedavi yoktur ancak bazı ilaçlarla uçuk kontrol altına alınabilir.

GENİTAL SİĞİLLER KANSER NEDENİDİR

Genital siÄŸiller en sık görülen cinsel yolla bulaÅŸan hastalıklar arasındadır.  Küçük, cilt rengi veya hafif grimsi ÅŸiÅŸlikler ÅŸeklinde olabileceÄŸi gibi birkaç siÄŸil birleÅŸtiÄŸinde daha büyük lezyonlar halinde de görülebilir. Ancak çoÄŸu kiÅŸide bu siÄŸiller fark edilmeyecek kadar küçük olurlar.  SiÄŸiller kadınlarda vajina, anüs ve rahimde, erkeklerde ise peniste, penis ucunda ve testisleri içeren skrotum bölgesinde oluÅŸabilir.  Åžikayetlere genital bölgede kaşıntı ve rahatsızlık hissi eÅŸlik eder.  Genital siÄŸillerle ilgili bilmeniz gereken nokta bu hastalığın rahim ve serviks kanserine yol açan Human Papilloma Virüs tarafından meydana gelmesidir.  Ayrıca erkeklerde de penis kanserine yol açabileceÄŸi ile ilgili bazı yayınlar bulunmaktadır.  Genital siÄŸillerin tanısı muayene ve doku örnekleri ile konur.  Tedavide siÄŸil üzerine sürülecek ilaçlar veya cerrahi tedavi (dondurarak, yakarak, lazer uygulayarak veya cerrahi olarak çıkarılarak) önerilebilir. Cinsel partnerinizin de muayene olması ve siÄŸil varlığında tedavi edilmesi gerekebilir. Genital siÄŸilden yakınan kadınların, kanser açısından altı ayda bir vajinal PAP smear testi yaptırması önerilmektedir.

GONORE VEYA DAHA BÄ°LÄ°NEN ADIYLA BELSOÄžUKLUÄžU

Cinsel yolla bulaÅŸan hastalıklar arasında Gonore bulaşıcılık riski oldukça yüksek ve  Neisseria gonorrhoeae isimli bir bakteri sonucu meydana gelir.  Bu hastalık sadece cinsel yolla da bulaÅŸmaz.  DoÄŸum sırasında anneden çocuÄŸa da geçebilir.    Penis veya vajinadan yoÄŸun kıvamlı, bulanık veya kanlı bir akıntı ile idrar yaparken yanma sık görülen belirtileri arasındadır.  Bunların yanında cinsel iliÅŸki sırasında aÄŸrı ve sık idrara çıkma da yapabilir.  Ancak cinsel yolla bulaÅŸan hastalıkların çoÄŸunda olduÄŸu gibi burada da belirtiler çok hafif veya geç ortaya çıkabilir.   Gonore hastalığında tedavi çok önemlidir.  Bunun nedeni tedavi edilmeyen gonore vakalarında enfeksiyonun kadınlarda rahim, tüpler ve yumurtalıklar, erkeklerde ise testis ve prostata yayılabilmesidir.  Kadınlarda tüplerdeki bu enfeksiyon yapışıklık, kısırlık ve dış gebeliÄŸe yol açabilir.   Bazen de gonore kana yayılır ve eklem iltihaplanmasına kadar giden süreçler baÅŸlar.  Bu nedenle doktorunuza vakit kaybetmeden baÅŸvurmanız çok önemlidir.  Hekiminiz akıntınızdan örnekler alacak ve diÄŸer cinsel yolla bulaÅŸan hastalıklar için de testler uygulayacaktır.  Tanınız konduÄŸunda ise doktorunuz uygun bir antibiyotik tedavisine baÅŸlayacaktır.  Dikkat edilmesi gereken önemli bir nokta bu bakterinin antibiyotiklere oldukça dirençli olduÄŸu ve tedavide en ufak bir aksaklığın iyileÅŸme sürecini uzatacağıdır.

SÄ°FÄ°LÄ°S TÃœM VÃœCUDA YAYILABÄ°LÄ°R

Eskisinden çok daha az oranda görülse de cinsel yolla bulaÅŸan hastalıklar arasında sifilise de deÄŸinmeden geçemeyiz.  Sifilis cinsel bölgelerinizi cilt, mukus tabakalarını etkileyen ancak tüm vücuda yayılma olasılığı da olan bir hastalıktır.  Sifilis aslında dört aÅŸamalı bir hastalık yaratır.  Hastalığın ilk aÅŸamasında cinsel iliÅŸkiden 10 gün ile 3 ay sonra cinsel bölgede, anüs çevresinde, dil veya dudaklarda yani enfeksiyonun geçtiÄŸi yerde ÅŸankır denilen küçük ve aÄŸrısız yaralar ortaya çıkar.  Buna kasık bölgelerinde lenf büyümesi de eÅŸlik edebilir.  EÄŸer hastalık bu aÅŸamada tedavi edilmezse o zaman ikinci aÅŸama baÅŸlar.  Ä°kinci aÅŸamada ÅŸankırların ortaya çıkmasında 2-10 hafta sonra vücudunuzun her hangi bir yerine kırmızı bazen kahverengiye dönen bir döküntü meydana gelir.  Buna ateÅŸ, yorgunluk ve aÄŸrı eÅŸlik edebilir. Bu belirtiler birkaç hafta içinde kaybolabileceÄŸi gibi bir yıl kadar bir süre ara ara tekrarlayabilir.  Hastalığın üçüncü evresinde hiçbir belirti yoktur.  Bazı kiÅŸilerin bu dönemde iyileÅŸtiÄŸi biliniyor ancak çoÄŸu zaman hastalık dördüncü evreye geçer.  Tedavi edilmeyen sifilis hastalığı dördüncü evrede inme, beyin ve beyni saran menings dokularının iltihabı, kas kordinasyonunda bozukluk, felç, sağırlık, görme problemleri hatta hafıza kayıplarına yol açar.  Kalp- damar komplikasyonları da oldukça sık görülür.  Bunlar arasında özellikle aort damarında anevrizmalar ve kalp kapakçıklarında problemler vardır.  Ayrıca sifilis anneden bebeÄŸe geçtiÄŸinde bebekte kemik ve kas sorunları, görme ve duyma problemleri ve diÅŸ yapısında anormallikler oluÅŸabilir. Sifilis tanısı muayene, doku örnekleri ve kan testleriyle konur. Sifilisin tedavisi de ana olarak antibiyotik tedavisidir.  Burada önemli olan nokta belirtileri mümkün olduÄŸunca erken fark etmek ve hastalık evre atlamadan tedaviye baÅŸlamaktır.

HIV ÃœLKEMÄ°ZDE DE SIKLAÅžTI

HIV; AIDS adı verilen ve hayatı tehdit eden kronik bir hastalığına yol açan bir virüstür.  Bu virus bağışıklık sisteminize zarar vererek vücudunuzu diÄŸer virus, bakteri ve mantarlara karşı savunmasız bırakır.  HIV ayrıca sizi bazı kanser tiplerine ve pnömoni veya menenjit gibi hastalıklara karşı da yatkın hale getirir.  HIV cinsel yolla bulaÅŸsa da kan yoluyla ya da anneden çocuÄŸa geçiÅŸ ÅŸeklinde de yayılabilir.  KiÅŸiden kiÅŸiye deÄŸiÅŸmekle birlikte HIV vücudunuza ilk girdikten 2-4 hafta sonra ateÅŸ, baÅŸ aÄŸrıları, boÄŸaz yanması gibi gribal belirtiler oluÅŸur.  Bazı kiÅŸilerde bu belirtilerin oluÅŸmaması virüsü bulaÅŸtırmayacakları anlamına da gelmez. Bu süreçten sonra 8-9 sene hiçbir belirti ortaya çıkmayabilir.  Ancak daha sonra lenf bezleriniz ÅŸiÅŸmeye, kilo kaybetmeye, ateÅŸ, ishal, nefes darlığı gibi ÅŸikayetler geliÅŸtirmeye baÅŸlarsınız.  Enfeksiyonu aldıktan yaklaşık 10 yıl sonra da çok daha ciddi belirtiler ve fırsatçı enfeksiyonlar kendini gösterir.   HIV ile ilgili en büyük sorun pek çok kiÅŸinin test yaptırmaya korkmasıdır.  Ancak son yıllarda ülkemizde de HIV ve AIDS vakaları oldukça sıklaÅŸmaya baÅŸladı ve test yaptırmak daha da önem kazandı.  HIV'de uygulanan çeÅŸitli tedaviler ile hayat kalitesi daha yüksek bir hayat sürmeniz de mümkün.  Ancak daha da önemlisi HIV pozitif olduÄŸunuzu bilerek korunmalı cinsel iliÅŸkiye yönelmeniz ve hastalığınız yayılmasını önlemenizdir. 

Prof. Dr. Halim Hattat
Hattat Hastanesi Üroloji Bölüm Başkanı
Cerrahpaşa Tıp Fak. Androloji Bilim Dalı Başkanı
hhattat@hattathospital.com