Küresel türbülansta 42 milyar dolarlık risk

ANKARA (ANKA)- Gelişmiş piyasalarda ABD ekonomisi kaynaklı olarak kurlar, Borsalar ve diğer göstergelerde kendisini hissettiren dalgalanmaların küresel bir finans krizine dönüşmemesi için peş peşe önlemler alınırken, Türkiye'nin kısa vadeli dış borcu nedeniyle karşı karşıya olduğu kur riski de giderek artıyor.

2007 sonunda 41 milyar 803 milyon dolara yükselen ve büyük bölümü bankalar ve şirketler olmak üzere özel sektöre ait kısa vadeli dış borç stoku, bu yıl da artışını sürdürerek Ocak sonu itibariyle 42 milyar 209 milyon dolara ulaştı.

-AKP DÖNEMİNDE 25.8 MİLYAR DOLAR ARTTI-

Küresel sermaye hareketlerine bağlı olarak Türkiye'den sermaye kaçışı olasılığı nedeniyle ciddi bir kur riski yarattığı için ekonominin cari açıktan sonraki ikinci "yumuşak karnı" olarak nitelendirilen kısa vadeli borç stoku, AKP tek parti hükümetlerinin iş başında olduğu son beş yıllık dönemde, özellikle şirketler kesiminden kaynaklanan rekor düzeyde bir artış gösterdi. 2002 sonunda 16 milyar 424 milyon dolar olan kısa vadeli dış borç, bu yılın Ocak ayı sonuna kadar olan dönemde yüzde 157 oranında 25 milyar 784.9 milyon dolar artış gösterdi. Bu artış da tamamen özel sektörden kaynaklandı.

-BÜYÜK BÖLÜMÜ ŞİRKETLERİN

ANKA'nın Merkez Bankası'nın revize verilerinden yaptığı belirlemeye göre, Ocak sonu itibariyle kısa vadeli dış borç stokunun 23 milyar 940 milyon dolarla en büyük bölümünün, banka dışı özel kesime ait olduğu belirlendi. Ocak ayında 1 milyar 230 milyon dolarla artışını sürdüren şirketlere ait söz konusu kısa vadeli dış borç stoku, 2002 sonundan bu yana geçen dönemde ise yüzde 184.2 oranında 15 milyar 515.1 milyon dolarlık artış gösterdi.
Söz konusu borç stokunun 14 milyar 716 milyonu ithalat borçları, 7 milyar 482 milyonu da prefinansman ve peşin ihracat kredileri olmak üzere toplam 22 milyar 198 milyon dolarını ticari krediler oluşturdu. Şirketlerin ticari kredileri anılan dönemde yüzde 210.7 oranında 15 milyar 54 milyon dolar arttı.
Şirketler kesiminin diğer kredileri de aynı dönemde yüzde 36 büyüyerek 1 milyar 742 milyon dolara çıktı.

-BANKALARIN 16 MİLYAR DOLAR KISA VADELİ BORCU VAR-

Bankaların 2007 sonunda 16 milyar 811 milyon dolar olan kısa vadeli dış borçlarının hacmi bu yılın Ocak ayı sonunda 16 milyar 6 milyon dolara geriledi. Ancak, söz konusu borç stokunun 2002'den bu yana yüzde 152 oranında 9 milyar 662 milyon dolar büyüdüğü belirlendi.
Bankaların kısa vadeli dış borcunun 5 milyar 633 milyon dolarını döviz kredileri, 5 milyar 64 milyon dolarını banka mevduatı, 3 milyar 304 milyon dolarını döviz tevdiat hesapları, 2 milyar 5 milyon dolarını da YTL cinsinden mevduat oluşturuyor. Bankaların kısa vadeli dış borcu kapsamında özellikle banka mevduatında hızlı bir artış olduğu gözlendi. Ocak ayında 1 milyar 357 milyon dolar büyüyen söz konusu borçta son beş yıllık dönemdeki artış da 4 milyar 368 milyon dolar oldu.

-KAMUNUN RİSKİ YOK DENECEK KADAR AZ-

Bankalar ve şirketler olmak üzere özel sektör, son beş yıllık dönemde kısa vadeli dış borcunu aşırı büyüterek ciddi boyutlarda kur riski alırken, kamu ise bu riskten kaçındı. Kısa vadeli dış borcunu 2001 yılında sıfırlayan genel hükümet, izleyen dönemde yeni borç almazken, Merkez Bankası'nın kısa vadeli borcu ise 2002 sonundaki 1 milyar 655 milyon dolardan 2004 sonunda 3 milyar 287 milyon dolara çıkarırken, izleyen dönemde söz konusu borç düşüş trendine girdi. Merkez Bankası'nın kısa vadeli dış borcu 2007 sonunda 2 milyar 282 milyon dolara, bu yılın Ocak sonu itibariyle de 2 milyar 263 milyon dolara kadar geriledi.

/**
Kısa Vadeli Dış Borç Stoku (Milyon Dolar)
Ocak
2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008
MERKEZ BANKASI 1.655 2.860 3.287 2.763 2.563 2.282 2.263
Muhabir Açıkları 15 11 1 1 1 1 1
Kredi Mektuplu DTH 1.640 2.849 3.286 2.762 2.562 2.281 2.262
GENEL HÜKÜMET
BANKALAR 6.344 9.692 14.529 17.741 19.830 16.811 16.006
Döviz Kredileri 3.195 5.320 8.716 11.250 7.511 5.748 5.633
Döviz Tevdiat Hesabı 2.453 3.038 3.340 2.967 2.811 3.288 3.304
Banka Mevduatı 696 1.334 1.694 1.944 4.117 3.707 5.064
Ytl Cinsinden Mevduat 779 1.580 5.391 4.068 2.005
DİĞER SEKTÖRLER 8.425 10.461 14.064 16.599 17.961 22.710 23.940
TİCARİ KREDİLER 7.144 8.866 12.593 15.011 16.383 21.087 22.198
İthalat Borçları 5.136 6.297 9.088 10.674 11.354 14.087 14.716
Pref.&Peşin İhracat 2.008 2.569 3.505 4.337 5.029 7.000 7.482
DİĞER KREDİLER 1.281 1.595 1.471 1.588 1.578 1.623 1.742
Kamu 0 0 25 400 195 0 0
Özel 1.281 1.595 1.446 1.188 1.383 1.623 1.742
TOPLAM 16.424 23.013 31.880 37.103 40.354 41.803 42.209
**/