---
title: "Merkez Bankası rezervleri nedir, nasıl hesaplanır?"
date: "2021-12-24 15:42:05"
author: "BBC"
tags: "Güncel"
canonical_url: "https://haber.mynet.com/merkez-bankasi-rezervleri-nedir-nasil-hesaplanir-110106895208"
original_url: "https://haber.mynet.com/merkez-bankasi-rezervleri-nedir-nasil-hesaplanir-110106895208"
---
# Merkez Bankası rezervleri nedir, nasıl hesaplanır?
***Bu haber BBC Türkçe'de ilk olarak 14 Haziran'da yayımlanmıştı***
Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB), Türk Lirası'nın hızla değer kaybetmesi üzerine Aralık ayında üst üste birkaç kez doğrudan müdahalede bulundu.
TCMB'den yapılan açıklamada, "Döviz kurlarında görülen sağlıksız fiyat oluşumları nedeniyle piyasaya satım yönünde doğrudan müdahale edilmektedir" denildi.
Merkez Bankası'nın 1 Aralık'ta dövize müdahale açıklamasının ardından 13,85'ten 12,47'ye düşen Dolar/TL kuru, Cumhurbaşkanı ve AKP Genel Başkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın "Kur, enflasyon dediğin bugün artar, yarın düşer" dediği partisinin Meclis Grup Toplantısı'ndaki konuşmasının ardından 13,36'ya yükseldi.
Merkez Bankası 23 Kasım'da, TL'nin yüzde 15 civarında değer kaybettiği gün yaptığı açıklamada ise piyasaya müdahale edilmeyeceği, sadece aşırı oynaklık dönemlerinde müdahale edildiği belirtilmişti.
1 Aralık'taki ilk müdahaleyi, 3, 10, 13 ve 17 Aralık'taki diğer müdahaleler izledi.
TCMB'nin piyasaya müdahalesi rezervlerindeki dövizi satması ile gerçekleşiyor.
TCMB'nin rezervlerinde ne kadar döviz kaldığı ise uzun zamandır devam eden bir tartışma.
Cumhurbaşkanı Erdoğan, 24 Aralık'taki konuşmasında Merkez Bankası rezervinin 115 milyar doların üzerinde olduğunu belirterek, "En düşük nokta, Eylül 2020'de 83,517 milyar dolar. Ondan sonra toparlanma dönemine geçtik. Şu anda 115 milyar doların üzerindeyiz; çok daha iyi bir noktaya gelecek" dedi.
TCMB verilerine göre, 17 Aralık ile sona eren hafta, Merkez Bankası toplam rezervleri 122 milyar 891 milyon dolardan 116 milyar 874 milyon dolara geriledi.
Aynı dönem, 21 milyar 175 milyon dolar olan net uluslararası rezervler ise 12 milyar 162 milyon dolara indi.
- [Reuters: Kamu bankaları, Erdoğan'ın açıklaması sonrası yüklü miktarda dolar satışı gerçekleştirdi](https://www.bbc.com/turkce/haberler-turkiye-59773383?xtor=AL-73-%5Bpartner%5D-%5Bmynet.com%5D-%5Blink%5D-%5Bturkish%5D-%5Bbizdev%5D-%5Bisapi%5D)
19 Kasım haftası verileri ise brüt rezervleri 128,4 milyar dolar, net rezervleri de 25,2 milyar dolar düzeyinde gösteriyordu.
Reuters konuyla ilgili haberinde, Merkez Bankası'nın swap işlemlerinin 47,56 milyar dolar seviyesinde olduğunu, rezervlerden bunlar çıkarıldığında net rezervlerin eksi 19 milyar dolar civarına düştüğünü aktardı.
Reuters, Merkez Bankası'nın 2019-2020 yıllarında TL'nin değerini korumak için 128 milyar doları kamu bankaları üzerinden sattığını belirtti.
Uluslararası rezerv nedir?
==========================
TCMB'nin (Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası) tanımına göre uluslararası rezervler; ülkelerin para otoriteleri tarafından kontrol edilen, kullanıma hazır, birbirlerine çevrilebilme özelliği bulunan ve uluslararası ödeme aracı olarak kabul edilen varlıklar.
Uluslararası rezerv olarak sayılan varlıklar şunlar:
- Konvertibl (birbirlerine dönüştürülebilir) döviz varlıkları (euro, ABD doları, İngiliz sterlini vb.)
- Uluslararası standartta altın
- Özel Çekme Hakları
- Uluslararası Para Fonu (IMF) Rezerv Pozisyonu
Rezervler neden önemli?
=======================
TCMB'ye göre döviz rezervlerinin seviyesi, özellikle gelişmekte olan ülke ekonomilerinde şu açılardan önemli:
- Karşılaşılabilecek iç ve dış şokların yarattığı olumsuzlukların giderilmesi
- Dış borç servisinin düzenli olarak gerçekleştirilmesi
- Uluslararası finans çevreleri ile piyasalarda, ülkeye duyulan güvenin artması
Türkiye'de altın ve döviz rezervlerini saklamak ve yönetmekle görevli olan kurum, Merkez Bankası.
Merkez Bankası, aşağıdaki amaçlar doğrultusunda rezervleri saklı tutuyor:
- Para ve kur politikalarına olan güveni sağlamak ve bu politikaları desteklemek
- Hazine'nin yabancı para iç ve dış borç ödemelerini gerçekleştirmek için gerekli olan dövizi hazır bulundurmak
- Ekonomiyi yurt içi veya yurt dışında oluşabilecek ani finansal değişimlere karşı dayanıklı hâle getirmek
- Uluslararası piyasalarda ekonomiye duyulan güveni artırmak
TCMB, rezervleri nasıl saklıyor?
================================
Merkez Bankası, rezervlerin yönetiminde ülke menfaatine öncelik verdiğini aktarıyor. Bu amaçla, uluslararası rezervleri, anaparanın korunması ve gerekli likiditenin sağlanması için düşük riske sahip yatırım araçlarında değerlendiriyor.
Merkez Bankası, rezerv yönetimi sırasında karşılaşılabilecek risklerin belirlenmesi, değerlendirilmesi ve kabul edilebilir sınırlar içinde tutulabilmesi için risk yönetim stratejisi uyguluyor. Ayrıca elindeki rezervlerin seviyesini, düzenli aralıklarla internet sitesinde yayımlıyor.
TCMB hangi rezerv hesaplamalarını açıklıyor?
============================================
TCMB, her hafta açıkladığı Haftalık Para ve Banka İstatistikleri'nde toplam döviz rezervlerini ve brüt döviz rezervlerini açıklarken net döviz rezervlerine dair verileri ayrıca yayımlamıyor.
![Getty Images](https://imgrosetta.mynet.com.tr/file/13335744/640xauto.jpg)  
Brüt ve net döviz rezervi nedir?
================================
Ekonomist Mahfi Eğilmez, brüt ve net döviz rezervi arasındaki farkı [şu şekilde açıklıyor:](https://www.mahfiegilmez.com/2017/04/merkez-bankas-rezervleri.html)
Merkez Bankası, döviz rezervlerinin tamamının sahibi değil.
TCMB'nin rezervlerinin bir bölümü bankaların Merkez Bankası'nda tutmak zorunda olduğu zorunlu karşılıklardan oluşuyor
Bunları bir çeşit emanet döviz olarak görmek mümkün.
TCMB'nin son yıllarda rezerv opsiyon mekanizması aracılığıyla, TL mevduatlar karşılığında alması gereken zorunlu karşılıkları dövizle yatırma esnekliği tanımasıyla bu döviz rezervlerindeki emanet tutarda artış oldu.
Döviz rezervlerinin bir bölümünün emanet olması nedeniyle Merkez Bankası'nın döviz rezervlerinin toplamı brüt döviz rezervlerini gösteriyor.
Merkez Bankası'nda emanet olarak duran miktarlar düşüldüğünde net döviz rezervine ulaşılıyor.
Net döviz rezervi nasıl hesaplanıyor?
=====================================
Net döviz rezervi, TCMB verilerinde aktif kısımda yer alan dış varlıklardan, pasif kısımda bulunan toplam döviz yükümlülüklerini çıkardıktan sonra elde edilen rakamın o günün kuruna bölünmesiyle hesaplanıyor.
Formül şu şekilde:
Net Rezerv = (Dış Varlıklar - toplam döviz yükümlülükleri) / Dolar-TL kuru
Swap hariç net rezerv ne demek? 
================================
Ekonomist Eğilmez'e göre net rezerv miktarı, swap işlemleriyle elde edilmiş (emanet) dövizleri de kapsadığı için bu rakam tam olarak net rezervi ifade etmiyor.
Bu yüzden net döviz rezervini emanet dövizleri çıkararak görebilmek için bu miktardan swap karşılığı elde edilmiş döviz tutarını düşmek gerekiyor.
Swap hariç net rezerv ise şu şekilde hesaplanabiliyor:
Swap hariç net rezerv = Net rezerv - Swap işlemleri toplamı
Net döviz rezervi neden önemli ve bu veri neden tartışma yaratıyor?
===================================================================
Türkiye'nin net döviz rezervlerinin eksiye düştüğüne dair hesaplamalar, son bir yıldır tartışma yaratan bir konu.
Döviz rezervleri bir ülkenin dış borç ödemesinde elini rahatlatırken, gerekmesi halinde harcayabileceği bir kaynak olması açısından önem taşıyor.
Ekonomistler, piyasada genel kural olarak net rezervlerin üç aylık ithalatı karşılayacak miktarda olmasının beklendiğini belirtiyor.
Türkiye'nin döviz rezervlerinin gelinen mevcut durumda bu miktarın altına düştüğü öne sürülüyor.
Ekonominin yavaşlaması durumunda TCMB'nin elindeki rezervleri borç ödemesinde tampon olarak kullanması gerekebilir; net rezervlerin eksiye düşmesi ise bu konuda elinin kuvvetli olmamasına neden oluyor.
Reuters ve Bloomberg haber ajansları, TCMB'nin geçen ay açıkladığı verilerden yola çıkarak yaptıkları hesaplama sonrası, TCMB net döviz rezervlerinin 9 Nisan itibarıyla 9 milyar 930 milyon dolara gerilediğini yazmıştı.
- [2003 sonrası en düşük düzeye inen Merkez Bankası'nın net döviz rezervleri neden önemli?](https://www.bbc.com/turkce/haberler-turkiye-56698900?xtor=AL-73-%5Bpartner%5D-%5Bmynet.com%5D-%5Blink%5D-%5Bturkish%5D-%5Bbizdev%5D-%5Bisapi%5D)
- ['128 milyar dolar' tartışması nasıl başladı, Türkiye'nin döviz rezervleri ne durumda?](https://www.bbc.com/turkce/haberler-turkiye-54871552?xtor=AL-73-%5Bpartner%5D-%5Bmynet.com%5D-%5Blink%5D-%5Bturkish%5D-%5Bbizdev%5D-%5Bisapi%5D)
Habere göre Nisan 2003'ten bu yana net döviz rezervleri bu kadar düşük bir düzeye hiç inmemişti.
### Yalçın Karatepe: Net rezervler önemli, Merkez Bankası'nın piyasaya müdahale imkanı azaldı
Ankara Üniversitesi'nden Prof. Dr. Yalçın Karatepe **BBC Türkçe**'ye yaptığı açıklamada, net rezervlerin, döviz kurlarındaki ani artışlar gibi karşılaşılabilecek iç ve dış şokların yarattığı olumsuzlukları gidermek için önemli olduğunu söyledi.
Rezervlerin bir diğer işlevi de uluslararası finans çevrelerinin ülkeye olan güvenini yüksek seviyede tutmak.
Prof. Karatepe yeterli net rezerve sahip olmayan Merkez Bankası'nın, piyasaya müdahale imkanının azaldığını vurguladı.
Öte yandan IMF verilerine göre Çin, Japonya, İsviçre, Rusya ve Suudi Arabistan gibi ülkeler rezervlerini yüksek tutma politikası yürüterek bu durumu uluslararası yükümlülüklerine karşı bir garanti olarak gösteriyor.
Uluslararası döviz rezervleri dolar, euro, yen ve sterlin üzerinden hesaplandığı için bu para birimlerini kullanan Almanya, Fransa, İngiltere ve ABD gibi ülkeler ise rezervlerini o kadar da yüksek tutmaya çalışmıyor.
