---
title: "Türkiye idam cezasını geri getirebilir mi?"
date: "2016-07-19 06:45:03"
author: "BBC"
tags: "Güncel"
canonical_url: "https://haber.mynet.com/turkiye-idam-cezasini-geri-getirebilir-mi-110102545594"
original_url: "https://haber.mynet.com/turkiye-idam-cezasini-geri-getirebilir-mi-110102545594"
---
# Türkiye idam cezasını geri getirebilir mi?
Selin Girit
BBC Türkçe, İstanbul
Düzenlenen mitinglerde Fethullah Gülen için idam çağrıları yapılıyor.
Türkiye'de 15 Temmuz darbe girişiminden bu yana Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın çağrısıyla sokağa dökülen halk belli bir talebi dile getiriyor: '<span style="font-size:18px;"><span style="color:#B22222;">*İdam isteriz*</span></span>.'
Bu talep, darbe karşıtı gösterilerde yaşamını yitiren Cumhurbaşkanlığı Başdanışmanı Mustafa Varank'ın ağabeyi İlhan Varank'ın Pazar günü yapılan cenaze töreninde de yükseldi.
Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın törende yaptığı konuşma "İdam isteriz!" sloganlarıyla bölünürken, kendisinin yanıtı şöyle oldu:
"<span style="font-size:18px;"><span style="color:#B22222;">*Demokrasilerde halkın talebi bir kenara konulamaz. [<u>Bu, sizlerin bir hakkıdır</u>](https://www.google.com.tr/url?sa=t&rct=j&q=&esrc=s&source=web&cd=1&cad=rja&uact=8&ved=0ahUKEwjShKui8f7NAhWFtxQKHUFdDNsQqQIIHDAA&url=http%3A%2F%2Fwww.mynet.com%2Fhaber%2Fguncel%2Fcumhurbaskani-erdogandan-cok-carpici-idam-cevabi-2542161-1&usg=AFQjCNEjnFSLzJYhtGptqpgu9nO40-B6tg&sig2=cYoNWlreDoWmEotNB5uFkg&bvm=bv.127178174,d.d2s)*</span></span>[<u>."</u>](https://www.google.com.tr/url?sa=t&rct=j&q=&esrc=s&source=web&cd=1&cad=rja&uact=8&ved=0ahUKEwjShKui8f7NAhWFtxQKHUFdDNsQqQIIHDAA&url=http%3A%2F%2Fwww.mynet.com%2Fhaber%2Fguncel%2Fcumhurbaskani-erdogandan-cok-carpici-idam-cevabi-2542161-1&usg=AFQjCNEjnFSLzJYhtGptqpgu9nO40-B6tg&sig2=cYoNWlreDoWmEotNB5uFkg&bvm=bv.127178174,d.d2s)
Bundan bir gün önce, Cumartesi günü, konu [\#idamistiyorum](https://twitter.com/search?q=%23idamistiyorum&src=typd) etiketiyle Twitter'da en çok konuşulan başlıklar arasındaydı.
İdam cezasının geri gelmesini destekleyen bir Twitter kullanıcısı, "<span style="font-size:18px;"><span style="color:#B22222;">Askerimi ve polisimi dün gece birbirine düşüren her kim ise onlar için **\#idamistiyorum**</span></span>" diyordu.
<div class="others-news clr">[<span class="others-img">![](https://imgrosetta.mynet.com.tr/file/1439085/640xauto.jpg)</span> <span class="others-tile">Erdoğan: Parlamentonun kararını onaylarım</span>](https://www.mynet.com/erdogan-parlamentonun-kararini-onaylarim-110102545218)</div>&gt; Artık Allah rızası için uygulayın şu idam cezasını.. &gt; &gt; Soğutun şu yanan yürekleri..\[\\#idamistiyorum\](https://twitter.com/hashtag/idamistiyorum?src=hash) &gt; &gt; — Bekir Develi (@BekirDeveli) \[16 Temmuz 2016\](https://twitter.com/BekirDeveli/status/754249926503202816) <script async="" charset="utf-8" src="//platform.twitter.com/widgets.js"></script>Buna karşı çıkanlar da vardı: "<span style="color:#B22222;"><span style="font-size:18px;">\_İdam insanlık suçudur. İsteyecek başka şey bulamadınız mı\_</span>?</span>" \*\*Bıçak sırtı ilişkiler\*\* AB Dış Politika Şefi Federica Mogherini, idam cezası olan bir ülkenin AB'ye üye olamayacağını söylüyor. Türkiye, Avrupa Birliği'yle (AB) yapılan üyelik müzakereleri çerçevesinde gerekli görülen reformlar kapsamında 2004 yılında idam cezasını anayasadan tamamen çıkarmıştı. &gt; Darbe \[\\#idamistiyorum\](https://twitter.com/hashtag/idamistiyorum?src=hash) diyerek değil demokrasi istiyorum diyerek püskürtülür, kafa kesici leş zihniyet, İŞİD'den ne farkınız var.! &gt; &gt; — Ebu Kefere (@ebu\\\_sorgulayan) \[16 Temmuz 2016\](https://twitter.com/ebu\_sorgulayan/status/754270777235603456) <script async="" charset="utf-8" src="//platform.twitter.com/widgets.js"></script>1984'ten beri de fiilen idam cezası uygulanmıyordu. \[Türkiye'nin idam cezası tarihinde neler var?\](http://www.bbc.com/turkce/36828182) Geri getirilmesi yönündeki tartışmalara AB'den yanıt gelmekte gecikmedi. AB Dış Politika Şefi Federica Mogherini, Türk hükümetini anayasal düzeni bozacak adımlar atmaması konusunda uyardı ve \[yasalarında idam cezası olan bir ülkenin AB'ye üye olamayacağını söyledi\](http://www.bbc.com/turkce/36823432). Brüksel'de AB Dışişleri Bakanları'nın yaptığı toplantının ardından açıklamalarda bulunan Mogherini, Türkiye'nin AB üyeliği yolunda yürümeye devam etmek isteyip istemediğine kendisinin karar vereceğini ifade etti. Benzeri mesajlar AB üyesi ülkelerden de yükseldi: Avusturya Dışişleri Bakanı Sebastian Kurz idam cezasının geri getirilmesinin kabul edilemez olduğunu söylerken, Alman hükümet sözcüsü Steffen Seibert de böylesi bir adımın Türkiye'nin AB müzakerelerinin sonu anlamına geleceğini savundu. <div class="others-news clr">[<span class="others-img">![](https://imgrosetta.mynet.com.tr/file/1439329/640xauto.jpg)</span> <span class="others-tile">MHP'li Akçay, İdam cezası tartışmalarına kalem kırarak yanıt verdi</span>](https://www.mynet.com/mhpli-akcay-idam-cezasi-tartismalarina-kalem-kirarak-yanit-verdi-110102544298)</div>\*\*AB'nin Ankara üzerinde ne kadar etkisi var?\*\* Başbakan Binali Yıldırım ise geri adım atmadı, "Vatandaşlarımızın isteği bizim için emirdir. Ancak olayın sıcaklığı içerisinde aceleci karar veremeyiz," diye konuştu. \_Türkiye bunu göze almamalı. Bu konuyu bu şekilde meydanlara taşımamalı\_ \_Prof. İbrahim Kaboğlu\_ !\[\](https://imgrosetta.mynet.com.tr/file/1547380/640xauto.jpg) Boğaziçi Üniversitesi Uluslararası İlişkiler Bölümü'nden Doç. Dr. Gün Kut, AB'den gelen açıklamaların Ankara üzerinde bir etkisi olmayacağı görüşünde. Kut, "<span style="font-size:18px;"><span style="color:#B22222;">\_AB'yle ilişkiler zaten bıçak sırtında yürüyordu. Türkiye'nin AB'nin herhangi bir talebine taviz olarak görülebilecek bir karşılık vermesi çok mümkün değil. Zaten AB'nin Türkiye üzerinde bir kaldıraç gücü de kalmadı\_</span></span>," diyor. Kut, buna karşın, Türkiye'nin idam cezasını geri getirmesi ihtimalinin ise düşük olduğunu savunuyor. "<span style="font-size:18px;"><span style="color:#B22222;">\_AB'den gelen açıklamaların Türkiye'nin kararını etkileyeceğini düşünmüyorum. Ama 'Türkiye idam cezasını geri getirmeye karar verir mi?' diye sorarsanız, onu da sanmıyorum\_</span></span>," diye konuşuyor. \*\*'Türkiye bunu göze almamalı'\*\* Türkiye, 1954 yılında Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'ne (AİHS) imza atmıştı. Sözleşmenin barış zamanında idam cezasının kaldırılmasını öngören 6. Protokolü'nü ise 2003 tarihinde imzalamıştı. &gt; İDAM İnsanlık suçudur &gt; İsteyecek başka bir halt bulamadınız mı? \[\\#idamistiyorum\](https://twitter.com/hashtag/idamistiyorum?src=hash) &gt; &gt; — isiktasKemal (@pancuniyoldas) \[16 Temmuz 2016\](https://twitter.com/pancuniyoldas/status/754268453427617792) <script async="" charset="utf-8" src="//platform.twitter.com/widgets.js"></script>Tüm koşullarda idam cezasının kalkmasını öngören 13. Protokol ise ertesi yıl onaylanmış, 2004 yılında idam cezası tümüyle Türkiye hukukundan çıkarılmıştı. Türkiye ayrıca Avrupa Konseyi'nin de kurucu üyeleri arasında ve örgütün şu anki 47 üyesinden hiçbirinin yasalarında idam cezasına yer verilmiyor. \_Siyaset kurumunun daha sorumlu davranması, öfkeyi tahrik etmek yerine evrensel hukuka uygun yöntemler kullanması gerekir.\_ \_Bülent Tezcan\_ Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Anayasa Kürsüsü Başkanı Prof. İbrahim Kaboğlu, "<span style="font-size:18px;"><span style="color:#B22222;">\_Türkiye şimdiye dek onaylamış olduğu protokolleri geri almadı. Ülke savaş durumunda olmadığına, darbe girişimi de atlatıldığına göre şimdi böyle bir adım atılmasını haklı kılacak bir gerekçe öne sürülmesi zor\_</span></span>" diyor. &gt; Biz idamı sadece bugün ve bunun için değil; dün de tecavüz için, cinayet için, ihanet için istemiştik. Laf salatası yapmayın. \[\\#idamistiyorum\](https://twitter.com/hashtag/idamistiyorum?src=hash) &gt; &gt; — Canfeza (@canfezaorhangul) \[16 Temmuz 2016\](https://twitter.com/canfezaorhangul/status/754263332576718849) <script async="" charset="utf-8" src="//platform.twitter.com/widgets.js"></script>İdam cezasının geri getirilmesinin Ankara'nın AİHS'ye taraf olmaktan çıkmasını gerektirebileceğini ifade eden Kaboğlu, "Türkiye bunu göze almamalı. Bu konuyu bu şekilde meydanlara taşımamalı," diye konuşuyor. \*\*'Suç geriye yürütülemez'\*\* İdam cezasının geri getirilmesi daha önce deya da Karaman'daki \[çocuk tecavüzü skandalı\](http://www.bbc.com/turkce/haberler/2016/04/160418\_karaman\_ensar\_vakfi) gibi olayların ertesinde halk tarafından talep edilmişti. Bu kez ise 15 Temmuz darbe girişiminde bulunanların bu cezaya çarptırılması isteniyor. İdam cezasının geri getirilebilmesi için Meclis'ten 367 'Evet' oyu çıkması gerekiyor. 330 oyla teklif referanduma götürülebiliyor. Ancak Prof. İbrahim Kaboğlu, bunun hukuken mümkün olamayacağını ifade ediyor ve şöyle diyor: "Anayasamızda çok açık bir hüküm var: 15. Madde. Bu madde savaş durumlarında bile geçerlidir. "<span style="font-size:18px;"><span style="color:#B22222;">\_Bu maddeye göre, savaş, seferberlik, sıkıyönetim veya olağanüstü hallerde dahi suç ve cezalar geçmişe yürütülemez. Yani Türkiye bugünkü hukuk düzeninde, insan hakları hukuku bakımından idam cezasını geri getiremez. Getirse bile geçmişe uygulayamaz.\_</span></span><span style="font-size:18px;"><span style="color:#B22222;">\_"Uygularsa ne olur? Tıpkı 12 Eylül döneminde Kenan Evren'in idam cezası için yaşı tutmayan Erdal Eren'in infazına onay verdiğinde olduğu gibi insan hakları hukukunun temel ilkeleri zedelenir.\_</span></span>" \*\*'İdam çözüm değil'\*\* Hukuken, idam cezasının tekrar yürürlüğe girebilmesi için buna TBMM'deki 367 milletvekilinin onay vermesi gerekiyor. Sayının 330'da kalması halinde ise konunun referanduma götürülmesi icap ediyor. \[Cumhurbaşkanı Erdoğan dün CNN'e yaptığı açıklamada\](http://www.bbc.com/turkce/haberler-turkiye-36831255), idam cezasının geri getirilmesini öngören bir yasanın Meclis'ten geçmesi halinde kendisinin yasayı imzalayacağını ifade etti. Cumhurbaşkanı Erdoğan CNN International muhabiri Becky Anderson'un idamla ilgili sorularını yanıtlarken "<span style="font-size:18px;"><span style="color:#B22222;">\_Cumhurbaşkanı olarak parlamentodan çıkacak böyle bir kararı onaylarım\_</span></span>" dedi. Ancak böylesi bir yasa değişikliğine CHP ve HDP destek vermeyeceklerini açıklamış durumda. TBMM Anayasa Komisyonu'nun CHP'li üyelerinden Bülent Tezcan, "Kanlı bir darbe girişimi yaşandı. Bunun halkta yarattığı öfkeyi anlayabiliyoruz," diyor, ancak ekliyor: "Bu öfkenin etkisiyle idam konusu gündeme geldi. Vatandaşı anlıyoruz. Ama siyaset kurumunun daha sorumlu davranması, öfkeyi tahrik etmek yerine evrensel hukuka uygun yöntemler kullanması gerekir. "<span style="font-size:18px;"><span style="color:#B22222;">\_Siyaset kurumunun görevi öfkeyi soğutmaktır. İdam cezasını getirmek bu işin çözümü değil. Siyasetin bunu gündemde tutması da doğru değil.\_</span></span>" \*\*Gülen'in iadesinde sıkıntı\*\* İdam cezasının geri gelmesi durumunda Ankara'yı bekleyen bir dizi sorun daha var. Cumhurbaşkanı Erdoğan, 1999'dan bu yana ABD'nin Pennsylvania eyaletinde yaşayan Fethullah Gülen'in Türkiye'ye iade edilmesini istiyor. Darbe girişiminden bu yana bu yöndeki çağrılarını da sıklaştırdı. Fethullah Gülen darbe girişimini planladığı yönündeki suçlamaları reddediyor. Ankara ayrıca darbe girişiminin ardından Yunanistan'a kaçan ve sığınma talebinde bulunan sekiz askerin de iadesini talep ediyor. İbrahim Kaboğlu, idam cezasının geri gelmesi durumunda bu kişilerin iadeleri konusunda da sıkıntı yaşanabileceği görüşünde. Kaboğlu, ABD'nin bazı eyaletlerinde idam cezası bulunduğu yönündeki itirazlara da şu yanıtı veriyor: "İdam cezasının ABD ya da Çin'de olması bizi ilgilendirmez. Biz insan hakları bağlamında Avrupa hukuku mekanındayız. İdam cezasının olmaması, bizim içinde bulunduğumuz hukuk sisteminin kazanılmış bir değer yargısıdır." \*\*'Ya yargı yanılırsa?'\*\* Prof. İbrahim Kaboğlu, Türkiye'de yargının zaman zaman tartışmalı kararlara da imza attığını hatırlatarak, idam cezasının geri getirilmesinin bu açıdan da büyük bir risk taşıyacağını söylüyor. Örneğin, Ergenekon ve Balyoz davalarında üst düzey komutanlar yıllarca yargılanmaları ve hapis yatmalarının ardından yeniden yapılan yargılamalarda beraat etmişlerdi. Kaboğlu şöyle diyor: "<span style="font-size:18px;">\_Ergenekon davasında karar verildiği zaman en sert ceza ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasıydı. O zaman eğer idam cezası olsaydı, 12 general veya üst düzey komutan idam cezasına çarptırılacaktı.\_</span><span style="font-size:18px;">\_"Bu kişilerin o zaman idam edildiğini varsayalım. Oysa birkaç yıl sonra bu bir kumpastı denildi. Ya yine böyle yanılırsa yargı?\_</span>"