Şistozomiyaz, tatlı sularda yaşayan bazı salyangoz türlerinin taşıdığı parazit larvalarının insan vücuduna girmesiyle bulaşıyor. Larvalar, deriyi geçmelerini sağlayan enzimler salgılayarak kana karışıyor ve damar sisteminde yaşamaya başlıyor.
Dişi parazitler yumurtalarını karaciğer, akciğer ve bazen de cinsel organlara bırakıyor. Bazı yumurtalar dışkı ve idrarla atılsa da bir kısmı vücutta kalıyor ve bağışıklık sisteminin saldırısına uğrayarak ciddi doku hasarına yol açabiliyor.
Yumurtaların özellikle idrar yolları ve cinsel organlarda birikmesi 'üriner şistozomiyaz' olarak adlandırılıyor. Bu durum ağrıya, genital lezyonlara, kısırlığa ve bazı vakalarda kansere kadar ilerleyebiliyor. Tedavi edilmediğinde ayrıca HIV bulaşma riskini artırdığı da biliniyor.
WHO, risk altındaki çocuklar, tarım işçileri ve balıkçıların düzenli olarak antiparaziter ilaç kullanmasını öneriyor.
Yeni araştırmalar, insan ve hayvan parazitlerinin birleşerek melez türler oluşturduğunu ortaya koydu. Bu melezler hem insanları hem de hayvanları enfekte edebildiği için kontrol altına alınmaları daha zor.
Malavi’de yapılan çalışmalarda incelenen örneklerin %7’sinde melez parazit tespit edildi; ancak uzmanlar bu oranın çok daha yüksek olabileceğini belirtti.
Melez parazitlerin yumurtaları mikroskop altında klasik şistozomiyaz yumurtalarına benzemiyor. Bu durum tanıyı güçleştiriyor. Ayrıca belirtiler bazı cinsel yolla bulaşan hastalıklarla karışabildiği için vakalar gözden kaçabiliyor.
İklim değişimi ve artan küresel hareketlilik nedeniyle parazitin yayılım alanı genişliyor. Son yıllarda Avrupa’nın güneyinde melez türlerin neden olduğu salgınlar görüldü. WHO yetkilileri, bunun artık bölgesel değil küresel bir tehdit olduğunu vurguladı.
Kapsamlı mücadele programları sayesinde şistozomiyaz vakaları 2006-2024 arasında %60 azaldı.
Ancak 2018-2023 döneminde göz ardı edilen tropik hastalıklarla mücadeleye ayrılan fonların %41 oranında düşmesi, uzmanları endişelendiriyor.
Araştırmacılar, melez parazitlerin mevcut ilaçlara direnç geliştirebileceği konusunda da uyardı.
Uzmanlar, bu 'görünmeyen salgın' büyümeden küresel ölçekte daha güçlü önlemler alınması gerektiğini belirtti.
Türkiye’de bugüne kadar yalnızca yurtdışından dönen kişilerde şistozomiyaz tespit edilmiş olsa da, uzmanlar koşullar değişirse riskin artabileceğine dikkat çekti.