ABD ile İran yeni bir savaşın eşiğinde. İki devlet karşılıklı sert açıklamalarla yeniden dünyayı ateşe sürüklüyor. Özellikle İran'ın ABD'ye nasıl karşılık vereceği tartışılırken, Hürmüz Boğazı oldukça önemli bir konumda... Basra Körfezi’ni Umman Denizi ve Hint Okyanusu’na bağlayan Hürmüz Boğazı’nın kuzeyinde İran, güneyinde ise Birleşik Arap Emirlikleri ve Umman bulunuyor. Yaklaşık 161 kilometre uzunluğundaki boğazın en dar noktası 33 kilometre genişliğinde; çift yönlü gemi geçiş koridorları ise yalnızca ikişer mil genişliğinde. İran, ABD'nin saldırısına misilleme mahiyetinde Hürmüz Boğazı'nı hedef alabilir. Böyle bir senaryo ise adeta 'kabus' niteliğinde... İşte tüm detaylar!
Nefes'te yer alan habere göre, 2025'te Suudi Arabistan, Irak, Kuveyt, Birleşik Arap Emirlikleri ve İran’dan çıkan günlük yaklaşık 16,5–16,7 milyon varil ham petrol ve kondensat bu güzergâhtan taşındı. Bu miktar, dünya deniz yoluyla taşınan petrol ticaretinin yaklaşık dörtte birine karşılık geliyor.
Boğaz, sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) için de hayati önemde. Küresel LNG arzının yaklaşık beşte biri (büyük ölçüde Katar kaynaklı) bu rotadan geçiyor.
Uluslararası hukuka göre deniz boğazlarında “zararsız geçiş” engellenemez. Bu nedenle İran’ın trafiği durdurabilmesi için fiili güç kullanması ya da güç tehdidinde bulunması gerekir.
İran Parlamentosu, haziranda nükleer tesislere yönelik ABD saldırılarının ardından boğazın kapatılması çağrısı yapmıştı. Ancak nihai kararın dini lider Ali Hamaney tarafından verilmesi gerekiyor.
İran donanmasının boğaza doğrudan müdahalesi, bölgede devriye gezen Batılı deniz güçlerinin sert karşılığıyla karşılaşabilir. Ancak Tahran’ın seçenekleri bununla sınırlı değil. Kıyı şeridine hâkim konumu sayesinde küçük ve hızlı devriye botlarıyla taciz, füze ve insansız hava araçlarıyla tankerleri hedef alma ya da deniz mayınları döşeme gibi yöntemler teorik olarak mümkün.
Benzer taktikler, Yemen’de İran destekli Husiler tarafından Kızıldeniz’e açılan Bab el-Mendeb Boğazı’nda uygulanmış ve gemi trafiğinde ciddi düşüşe yol açmıştı. Ocak ayında Kızıldeniz ve Aden Körfezi’nden geçen gemi sayısı, 2022–2023 ortalamasına kıyasla yaklaşık yüzde 65 geriledi.
Ortadoğu’daki gerilim, henüz sevkiyatlar kesintiye uğramadan bile petrol fiyatlarını yukarı çekmiş durumda. Brent petrol ocak ayı sonunda varil başına yaklaşık 70 dolar seviyesinde işlem görürken, son altı ayın zirvesine çıktı.
Uzmanlara göre Hürmüz Boğazı’nın birkaç günden uzun süre tamamen kapanması enerji piyasaları için “kâbus senaryosu” olur. Alternatif bir deniz rotası bulunmadığından, arz şoku fiyatları hızla yukarı taşıyabilir. Kpler analistlerinden Muyu Xu, İran’ın boğazı sadece bir günlüğüne kapatmasının bile petrolü 120–150 dolar aralığına taşıyabileceğini öngörmüştü.
Boğazın kapanması yalnızca küresel piyasaları değil, İran ekonomisini de doğrudan etkiler. Tahran, petrol ihracatının büyük bölümünü bu güzergâh üzerinden gerçekleştiriyor. Ayrıca İran petrolünün en büyük alıcısı olan Çin’le ilişkiler de risk altına girebilir.
Geçmişte İran, yaptırımlara tepki olarak bölgede gemilere el koyma ve taciz gibi adımlar attı; ancak Hürmüz Boğazı’nı tamamen kapatma tehdidini fiiliyata dökmedi.
Mevcut tabloda, İran’ın boğazı tümüyle kapatmasından ziyade, geçişleri riskli ve maliyetli hale getirerek küresel enerji piyasaları üzerinde baskı kurması daha olası senaryo olarak değerlendiriliyor.